Metin Sucuoğlu: “Zemin kaplaması seçimi yapılırken; estetik kaygılar ve ürünün performansı konularına objektif olarak yaklaşmak gerekir. Ürünün kullanılacağı yere uygun olarak seçilmiş olması şarttır. Tüm bu kriterler doğrultusunda, proje (kontrat) uygulamaları için en doğru tercihin halı olduğu ortaya çıkar. Halı; diğer zemin kaplamalarına kıyasla mükemmel bir avantaj kombinasyonu sunar.”

Oteller, ofisler, restoranlar, mağazalar, bankalar, hastaneler, ticari ve sosyal mekanlar için halı seçilirken; kullanım amacına uygun, estetik, bakımı kolay bir ürünün tespit edilebilmesi en önemli ayrıntılardır. Duvardan duvara halılar; desen, renk ve doku seçiminde neredeyse sınırsız olanaklar sunar ve bu esneklik nedeniyle özellikle kontrat uygulamalarında tercih edilirler. İyi kalitede bir kontrat halının normal kullanım şartları altında aşınması mümkün değildir.

Zemin kaplaması seçimi yapılırken; estetik kaygılar ve ürünün performansı konularına objektif olarak yaklaşmak gerekir. Ürünün kullanılacağı yere uygun olarak seçilmiş olması şarttır. Tüm bu kriterler doğrultusunda, proje (kontrat) uygulamaları için en doğru tercihin halı olduğu ortaya çıkar. Halı; diğer zemin kaplamalarına kıyasla mükemmel bir avantaj kombinasyonu sunar.Günümüzde kontrat halıları, yüksek teknoloji ürünüdür. Elyaf teknolojisi ve halı üretim tekniklerindeki önemli ilerlemeler, halının tam anlamıyla kullanım amacına uygun olarak üretilmesine olanak sağlar. Proje uygulamaları için tercih edilmesi gereken kontrat halılar; yüksek performans ve kolay bakım olanağı avantajlarını sınırsız tasarım seçeneğiyle birleştirir.

Farklı bölüme farklı özellikte halı

Bir otelin halı ihtiyacını “odalar”, “koridorlar” ve “genel mahaller” başlıkları altında toplayabiliriz. Kullanılacak halı kaliteleri, projenin bütçesini de rahatlatabilmek amacıyla aşağıdaki gibi tercih edilebilir.

- Odalar: 800-1000 gr/m2 hav ağırlığında kontrat halı.

- Koridorlar: 1000-1200 gr/m2 hav ağırlığında kontrat halı.

- Genel Mahaller: 1200-1500 gr/m2 hav ağırlığında kontrat halı.

Halıların tespitinde; kullanım yeri ve amacı (dayanıklılık), bakım olanakları, dekoratif ve estetik kaygılar dengelenerek karar alınmalıdır. Halının performansı ve bakım ihtiyaçları dikkatli bir şekilde analiz edilmelidir. Halı döşenecek alanların doğası büyük önem taşır. Trafik seviyesi, binanın değişik bölümleri arasında farklılıklar gösterir ve buna bağlı olarak dayanıklı halı ihtiyacı da değişir. Yatak odalarındaki halılar lüks olmalı ama genel kullanım alanları için tercih edilecek halılara oranla daha az kullanılacakları unutulmamalıdır. Koridorlarda; sürekli ve doğrusal hareket vardır. Ayrıca valizler ve servis arabaları tekerlekli olduğundan, yatak odalarına göre daha yüksek dayanıklılık gerekir. Bar ve restoranlarda kir ve lekelere karşı direnç en üst seviyede olmalıdır. İhtiyaç halinde; farklı özellik ve niteliklerdeki halılar aynı mekan içerisinde kullanılabilir. Tüm bu tercihler tesisin statüsü, ihtiyaçları ve projenin bütçesi göz önünde bulundurularak kesinleştirilir.

Yoğun trafik seviyesine maruz mekanlar için mutlaka yüksek performanslı kontrat halısı tercih edilmelidir. Bu amaçla, kontrat işi yapan uzman satış noktalarından ya da üretici firmalardan destek istemek gerekir. Piyasada satışa sunulan her halının yoğun trafik kullanımına uygun olmadığı unutulmamalıdır.

Kontrat halısının avantajları

Halı; güzel ve sıcak görünümlüdür. Tercih edilen dekorasyon tarzını tamamlayıcı nitelikte renk, desen ve doku seçenekleri sunar, son derece hoş bir hissel yakınlaşma sağlar. Yumuşak, güvenli, sıcak ve rahat bir atmosfer yaratır. Ortamın gürültü seviyesinde azalma ve ısı kaybına karşı yalıtım sağlar.

Yüksek katma değer, düşük maliyet Kaliteli bir kontrat halısı kullanan tesisin saygınlığı yükselir. Halının toplam kullanıcı maliyeti son derece düşüktür. Toplam kullanıcı maliyeti; ürün maliyeti, döşeme maliyeti, bakım maliyeti ve ürünün ömrünü kapsar. Endüstriyel araştırmalar, kontrat halısı döşenmesindeki toplam kullanıcı maliyetinin, diğer sert zemin döşemelerine göre %25’e varan avantaj sağladığını göstermiştir.

Kolay döşeme

Halı kolaylıkla döşenir ve tüm zemin yüzeylerine uygulanabilir. Bu nedenle; özellikle otel ve toplu konut projelerinde zaman ve maliyet tasarrufu için en uygun seçenektir.

Düşük bakım maliyeti

Kontrat halılarının bakımı, diğer zemin döşemelerine göre çok daha kolay ve ucuzdur. İyi kalitedeki kontrat halılar, bakım masraflarında %30’a varan tasarruf sağlar.

Ses emicilik

Halı; ayak sesi, eko ve uğultuları elimine eder. Sessiz, sakin, huzurlu ve daha verimli bir ortam yaratır. Yapılan akustik testler, halının atmosferik gürültüleri 10 kat daha fazla absorbe ettiğini (emdiğini) ortaya koymuştur.

Isı yalıtımı

Halı, ısı yalıtımı sağlamada en verimli malzemedir. Kontrat halısı kullanımı %5’e kadar enerji tasarrufu sağlayabilir. Halı döşenmiş mekanları ısıtmak ve ortam ısısını korumak kolaydır.

Güvenlik

Halı, en güvenli zemin döşemesidir. Sert zeminler (özellikle ıslak olduklarında) kaygan ve tehlikeli olabilirler. Halı, kaza ihtimalini ve bu nedenle oluşacak yaralanmaları azaltır.

Sağlık

Amaca uygun olarak seçilmiş, düzenli ve doğru yöntemlerle bakım ve temizliği yapılmış kontrat halılar bakteri ve mikrop barındırmaz. Halı döşenmiş mekanlardaki atmosferik kirlilik (uçuşan toz parçacıkları) sert zemin döşemelerine kıyasla yarı yarıya daha azdır. Uluslararası endüstriyel araştırma enstitüleri tarafından yapılan düzenli testler (GuT, Gemeinschaft Umweltfreundlicher Teppichboden eV); bitmiş halının zararlı madde ve artık içermediğini kanıtlamıştır.

Ortopedik rahatlık

Yumuşak ve esnek halı yüzeyi minder etkisi yapar. Vücut ağırlığını dengeli bir şekilde dağıttığı için sırt ve eklem ağrılarının önlenmesinde olumlu katkısı vardır.

Planlama süreci

Kontrat halı tercihinin temelinde kalite ve maliyet arasındaki ilişki yatar. Elbette, kaliteli bir ürüne ucuz fiyattan sahip olmak tercih edilen bir eğilimdir. Ancak seçim kriterlerini belirleyen kişinin düşük maliyet seçenekleri karşısında ihtiyatlı olması gerekir. Gerçek anlamda kaliteli bir ürünün üstün özellik ve avantajları olacağı unutulmamalıdır. Halının ilk günkü görünüşünü koruyabilmesi, dayanıklılığı, performansı ve düşük bakım maliyeti yatırımınıza daha iyi bir getiri sağlar.

Trafik seviyesi

Halı seçimi (planlama) sürecindeki ilk aşama, mevcut ve beklenen trafik yoğunluğunun analizidir. Lokasyon yeniden dekore ediliyorsa, eski halıdaki eskime ve yırtılma oranları çok iyi bir kılavuzdur. Genel anlamda üç tip trafik seviyesi söz konusudur.

Yoğun trafik

Devamlı olarak yüksek seviyede, doğrusal ya da dairesel trafiğe maruz kalan, yürüme yoluyla gelen kir ve döküntü potansiyeli içeren alanları tanımlar. Otel lobileri, restoranlar, satış mağazalarının giriş ve koridorları, okullar, havaalanları tipik yoğun trafik mekanlarıdır.

Orta trafik

Genellikle aynı doğrultuda yürümeye maruz kalan ve kir-döküntü taşınmasına uygun lokasyonları tanımlar. Açık ofisler, bankalar, otel koridorları ve müzeler bu tip yoğunluk yaşanan mekanlardır.

Hafif trafik

Ender olarak doğrusal trafiğe maruz kalan, düşük oranda ayakla taşınan kir ve döküntü riski içeren lokasyonlar içindir. Evler, özel ofisler, konferans salonları, otel yatak odaları, galeriler ve kütüphaneler bu türden alanlardır.

Planlama sürecinde dikkate alınması gereken diğer ihtiyaçlar:

Statik koruma: Değişik materyallerin sürtünmesiyle statik elektrik meydana gelir. Düşük nem oranına sahip doğal gaz ve klimalı binalar elektrostatik yüklemeyi artırma eğilimi gösterirler.

Bir halının elektrostatik yükleme oranı, insanın hissetme sınırı olan 2 kilovatı geçmemelidir (DIN 54345-ayakaltı testi). Halıda statik elektrik oluşmasını önleyen birden fazla yöntem vardır. Bu yönde bir ihtiyacın karşılanması için dikkat edilmesi ve bilinmesi gereken en önemli konu; kalıcı ya da geçici elektrostatik koruma sağlayan uygulamaların varlığının bilinmesidir.

Renk ve ışık haslığı: Sera etkisinin yüksek olduğu (yüksek oranda cam kullanılmış) binalarda kullanılan ve direk güneş ışığına maruz kalan halılarda renk deformasyonu görülebilir. Halı seçilirken bu ihtiyacın belirtilmesinde ve ışık haslığı değerlerinin incelenmesinde yarar vardır.

“Devamlı sert temizlik gerektiren binalarda (hastaneler, vb.) kullanılan ve kimyasal maddelere maruz kalan halılarda renk deformasyonu olması kaçınılmazdır.”

Alev almazlık: Ticari ve sosyal alanlara döşenen halıların ulusal alev almazlık standartlarına uygun olması gerekir. Bir halının alev almazlık seviyesi; kullanılan elyaf, dokuma türü, hav sıklığı, taban malzemesi, halı kaplanan zeminin türü ve döşeme sırasında kullanılan yapıştırıcılardan da etkilenir. Alev almazlık özelliği; tutuşma, alevin yayılma hızı ve büyüklüğüyle ilgilidir. Alev almazlık ve yanmazlık kavramları birbirinden farklı şeyleri ifade eder ve yanmaz özellikte halı yoktur.

Tekerlekli sandalye ve arabalar: Yoğun olarak tekerlekli sandalye ya da diğer tekerlekli ekipmanların (servis arabaları, vb.) kullanımını gerektiren lokasyonlarda kullanılacak halının, tekerleğin dönmesini engellemeyecek yapıda olması, elyafın bu trafiğe uygun olarak belirlenmesi şarttır. Sürekli ve aynı noktalarda tekerlekli sandalye ya da ekipman kullanılıyorsa (sekreter masalarının altları, vb.); halı üzerine koyularak tekerleklerin yıpratıcı etkisini önleyen elemanlar kullanmak yararlıdır. Bu tip aksesuarları, halı satış mağazaları, hipermarketler ya da yapı malzemeleri satan noktalarda bulmak mümkündür.

Döşeme altı ısıtma ve geçişler: Normal bir kontrat halısının (0.10 m2 K/W ile 0.17 m2 K/W arasında) ısı direncine sahip olduğu dikkate alınmalı, bu konu planlama aşamasında ısıtma sistemi satıcısıyla görüşülmelidir.

Halı altında kalacak kablolara (elektrik, telefon, bilgisayar, vb.) ulaşma ihtiyacı başlangıçta göz önünde bulundurulmalı, ihtiyaç duyulacak alanlarda bu amaç için geliştirilmiş ankastrelerin kullanılmasına dikkat edilmelidir.

Tasarımın Önemi

Halı tasarımı; kalite, desen ve renk kombinasyonudur. Tasarımda en önemli unsur; halının kullanım yeri ve amacıdır. Bu nedenle duvardan duvara halılar iki ana disipline ayrılır.

Ev Kullanımına Uygun Halılar: Konfor hissi ön plandadır. Rengi, deseni, dokusu ev dekorasyonuna ve trafik yoğunluğuna uygundur. Neredeyse sınırsız denebilecek sayıda alt disiplinleri vardır.

Yoğun Kullanıma Uygun (kontrat) Halılar: Dayanıklılık ön plandadır. Performans ve bakım ihtiyaçları yoğun kullanıma (high traffic) uygun biçimde tasarlanmıştır. Leke dayanımları en üst seviyelerdedir. Alev almazlık ve anti-statik özellikler gibi bazı ekstra avantajları da vardır. Özellikle otel, tatil köyleri, bankalar, iş ve alış veriş merkezleri gibi mekanlar için tercih edilmelidir. Yoğun kullanıma uygun halıların (havaalanları vb. mekanlar için üretilen) daha üst sınıf türleri de mevcuttur.

Elyaf (Hammadde): Halının orijinal görünümünü ne kadar iyi koruyacağı, seçilen elyaf ve halının yapısına bağlıdır. Görünüm, dayanıklılık ve maliyet açısından göreceli avantajları olmasına rağmen, bu yararların en optimum kombinasyonu daha önemlidir. Özellikle son yıllarda kontrat uygulamaları için polyamid (naylon) elyaf tercih edilmektedir.

Kontrat halıları; son derece sade, düz, birbirinden bağımsız tasarımlara sahip olabileceği gibi, heyecan veren ve ortamdaki diğer unsurları da etkileyen hareketli tasarımlara kadar sınırsız seçenekler sunar. Prensip olarak; yoğun kullanıma uygun halıların ev için tercih edilmesinde bir sakınca yoktur. Evler için üretilmiş bir halının yoğun kullanıma maruz kalması halinde dayanabilmesi mümkün değildir.

Renk, desen ve doku

Renk, desen ve doku; özellikle kontrat halısının geniş yüzeylerde ve hakim dekorasyon ögesi olarak kullanıldığı durumlarda önem kazanır.

Renk ve Desen: Açık renkli bir halı, alanın geniş ve havadar görünmesini sağlar. Güçlü ve koyu renkler sıcak bir atmosfer yaratır. Renk sadece estetik açıdan değil halının kir gizleme seviyesini belirlemek bakımından da çok önemlidir. Düz ve açık renkler halıdaki kirlenmeyi daha kolay gösterirken, koyu renkler açık renkli kir ve tüyleri (uçuntu) gösterirler. Orta tondaki renkler kirlenmenin görünürlüğünü en etkin şekilde azaltırlar.

Halının deseni de kir gizleme hususunda önemli rol oynar. Zemin boşluğu fazla olan büyük desenli halılar kirlenmeyi belli eder. Düzenli (organik, geometrik) desenler daha fazla kir gösterme eğilimi ve riski taşırken, düzensiz ve çok renkli desenler; kir ve lekelerin görünebilirliğini azaltırlar.

Desen, iç mekanın görüş alanlarını böler. Büyük desenler mekanda dar alan hissi, küçük desenler geniş alan hissi sağlarlar.

Maksimum kir gizleme performansı; düzensiz halde serpiştirilmiş renklerle ya da düzensiz desenlerle elde edilir. Yoğun trafiğe maruz kalacak mekanlarda; orta koyulukta, olabildiğince çok renkli ve düzensiz desenlere sahip halılar en dengeli performansı sağlar. Özellikle (yoğun kirlenme riski taşıyan) giriş kapıları gibi kritik alanlarda kir bariyerleri oluşturmak yararlı olabilir.

Kirlenme ve lekelenme: Kir ve lekelere karşı özel koruma gerektiren alanların tespiti son derece kolaydır. Girişler, genel kullanıma açık salonlara giden yollar, yiyecek ve içecek servisi yapılan mekanlar kir ve lekelere karşı daha fazla koruma gerektirir. Bu alanlar için, yüksek seviyede kir ve leke koruması içeren kontrat halıları tercih edilmelidir. Bu tür halıların avantajlarının olduğu ve daha kolay temizlenebildikleri unutulmamalıdır.

Kirlenme ve lekelenme birbirlerinden farklı etkilerdir. Zamanla ve kullanıma bağlı olarak her tür tekstil ürünü kirlenir. Lekelenme lokal bir etkidir, lekeleyici maddenin cinsine (özelliğine) bağlı olarak sonuçları da farklılık gösterir. Uygun temizleyici malzeme ve yöntemler kullanıldığı taktirde bazı lekelerden kurtulmak mümkünken, bazı lekeler kalıcı olabilir.

Tüm tekstil ürünlerinde olduğu gibi, halı da tam anlamıyla leke tutmaz özellikte üretilemez. Doğru elyaf ve üretim metodunun seçimi, orta koyulukta renk, düzensiz desen tercihi ve günlük noktasal temizleme programları kirleticilerin görünebilen etkilerini minimize etmeye yardım eder…

Halı bakımı: Halı bakımı, doğru hammaddenin ve ürünün seçimiyle başlar. Seçilen halı kullanım amacına uygun değilse bakımı çok zordur. Doğru seçilmiş bir halıya yapılan düzenli bakım; sıkışmış kirlerden kaynaklanan aşınmayı, kir ve lekelerin görünürlüğünü minimize eder, halınızın efektif ömrünü uzatır, ilk gün görünümünü korur ve yapılan yatırımın getirisini artırır.

Halı seçimi sürecinin bir parçası olarak bakım programı da planlanmalıdır. Bir bakım programı aşağıdaki gibi planlanabilir.

Halıyı koruyucu önlemler: Dış çevrenin bakımlı ve temiz tutulması, giriş kapıları önlerine koyulacak paspas ve ızgaralar, asansör içlerine yerleştirilecek (değiştirilebilir) halı parçaları ve benzeri uygulamalarla oluşturulacak kir bariyerleri halınızın kirlenmesini geciktirir. Bu önlemler toz ve kirin bina içine girmeden toplanabilmesine de yardım eder.

Düzenli olarak yapılan bakım, reaktif ve onarıcı bakıma göre daha iyi sonuç verir. Sadece acil durumlarda bakım ya da temizlik yapılması halinde; halınızın yüzey görünümü çok daha hızlı bir şekilde deforme olur.

Periyodik derinlemesine temizlik: Devamlı ve iyi planlanmış bir bakım programı; kir – toz partiküllerinin birikerek halıya zarar vermesini önler ve halınızın ömrünü büyük ölçüde uzatır. Bazı durumlarda profesyonel (derinlemesine) temizlik ihtiyacı gündeme gelebilir, böyle zamanlarda konusunda uzman bir temizlik firmasından yardım istemek gerekebilir.

Kontrat halısının döşenmesi

Halının serilmesi ve döşenmesi birbirinden farklı uygulamalardır. Halıdan uzun süreli performans elde etmek için üretici firmaların talimatlarına uygun ve doğru yöntemlerle döşenmiş olması gerekir. Yapıştırma ve altlık üzerine yerleştirme yöntemleri kontrat halılarının döşeme uygulamalarında en çok kullanılan yöntemlerdir. Performans beklentisi ve döşenecek alanın boyutlarına bağlı olarak bu yöntemlerden biri ya da ikisi birlikte uygulanabilir. Doğrudan yapıştırma metodu; boyut stabilizasyonunun kritik olduğu, yoğun ya da tekerlek trafiğine maruz kalan geniş alanlar için en iyi seçimdir. Altlık üzerine döşeme; daha fazla yumuşaklık (konfor) beklentisi olan ve ekstra gürültü azaltmanın arzu edildiği durumlar için daha uygundur. Hangi yöntem tercih edilirse edilsin, döşeme işinin mutlaka düzgün, kuru, temiz zemine ve uzman döşeme personeli tarafından yapılması gerekir.

Bir proje için gerekli kontrat halısının üretimine başlanmadan önce; yukarıda saydığımız tüm kriterler titizlikle ele alınır, halının döşeme uygulamaları doğrultusunda projenin ihtiyacı olan halı miktarları tespit edilir, mekanlarda kullanılacak diğer malzemeler ve aksesuarlar da dikkate alınarak desen çalışmalarına başlanır.